مدل برنامه ریزی مالی و سیاست گذاری اقتصادی

در حالی که بسیاری از کشورهای جهان توانسته‌اند با بهره‌گیری از سیاست‌های پولی و مالی مناسب و تقویت بخش تولید، نرخ تورم را کاهش دهند، ایران بیش از 35 سال است که با تورم دو رقمی دست و پنجه نرم می‌کند. دلایل عمده این وضعیت شامل سیاست‌های پولی نامناسب، کسری بودجه دولت، وابستگی به واردات، مشکلات ساختاری اقتصاد، تحریم‌های اقتصادی، و عدم استقلال بانک مرکزی است. برای مهار تورم، نیاز به اصلاحات ساختاری اساسی، عادلانه‌سازی یارانه‌ها، اصلاح نظام مالیاتی و بانکی، و کاهش هزینه‌های دولت وجود دارد.

توسعه دهنده:  سازمان برنامه و بودجه 
مدل برنامه ریزی مالی و سیاست گذاری اقتصادی

اجرای مدل و سناریو پردازی

  • توسعه دهنده:   دفتر آینده پژوهشی وزارت اقتصاد
  • مدیر پروژه:   دکتر ناصر عظیمی
  • سال:   1399
  • روش:   FPP

تحلیل سناریو پایه

اصلاح سیاست‌های پولی و مالی سیاستگذاران اقتصادی باید به اصلاح سیاست‌های پولی و مالی بپردازند تا بتوانند نقدینگی را کنترل کرده و تورم را کاهش دهند. یکی از راهکارهای مهم، کاهش کسری بودجه دولت از طریق کاهش هزینه‌های غیرضروری و افزایش درآمدهای مالیاتی (Tax Revenues) است. به‌طور خاص، اصلاح نظام مالیاتی و جلوگیری از فرار مالیاتی می‌تواند منابع مالی دولت را افزایش دهد و نیاز به چاپ پول را کاهش دهد. همچنین، تقویت نظام بانکی و افزایش شفافیت (Transparency) در عملیات بانکی می‌تواند به کنترل نقدینگی کمک کند. افزایش تولیدات داخلی و کاهش وابستگی به واردات برای کاهش تورم، باید تولیدات داخلی افزایش یابد و وابستگی به واردات کاهش پیدا کند. حمایت از صنایع داخلی، بهبود زیرساخت‌ها و ارائه تسهیلات مالی و تکنولوژیکی به تولیدکنندگان داخلی می‌تواند در این زمینه موثر باشد. تقویت تولید داخلی و تنوع‌بخشی به اقتصاد می‌تواند فشار تورمی را کاهش دهد و اشتغال‌زایی و رشد اقتصادی را افزایش دهد. همچنین، توسعه صنایع مبتنی بر دانش و فناوری‌های نوین می‌تواند به افزایش تولیدات با ارزش افزوده بالا و کاهش وابستگی به واردات کمک کند. تقویت استقلال بانک مرکزی استقلال بانک مرکزی در اتخاذ سیاست‌های پولی و مالی باید تقویت شود تا این نهاد بتواند به‌طور مستقل و هدفمند عمل کند و از تأثیرات منفی تورم جلوگیری کند.

تحلیل سناریو جایگزین

یکی از راهکارهای مهم در این زمینه، اصلاح ساختار بانک مرکزی و افزایش شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها است. همچنین، ایجاد یک چارچوب قانونی که تضمین‌کننده استقلال بانک مرکزی باشد، می‌تواند به بهبود مدیریت تورم کمک کند. برای مثال، تعیین یک هدف تورمی مشخص و ارائه ابزارهای لازم برای رسیدن به این هدف می‌تواند به بهبود عملکرد بانک مرکزی منجر شود. ایجاد شفافیت و اعتماد عمومی ایجاد شفافیت در سیاست‌های اقتصادی و افزایش اعتماد عمومی (Public Trust) به نهادهای اقتصادی نیز نقش مهمی در کنترل تورم دارد. اعتماد عمومی به سیاست‌های اقتصادی می‌تواند به کاهش انتظارات تورمی (Inflation Expectations) و در نهایت کاهش تورم کمک کند. برای این منظور، دولت باید با ارائه اطلاعات دقیق و شفاف به مردم و ایجاد یک فضای شفاف و رقابتی در اقتصاد، اعتماد عمومی را جلب کند. همچنین، همکاری نزدیک بین دولت، بانک مرکزی و سایر نهادهای اقتصادی در تدوین و اجرای سیاست‌های اقتصادی می‌تواند به ایجاد یک محیط اقتصادی پایدار و کاهش تورم کمک کند.

محتوای مرتبط

 افت تقاضا در اقتصاد و ضرورت اجرای سیاست کوتاه مدت تحریک تقاضا

افت تقاضا در اقتصاد و ضرورت اجرای سیاست کوتاه مدت تحریک تقاضا

این کتاب با زبانی ساده و مثال‌های متعدد، مبانی و اصول جامعه‌شناسی را به خواننده معرفی می‌کند و با تمرکز بر جامعه ایران و کشورهای جهان سوم به بررسی موضوعاتی مانند فرهنگ، طبقه اجتماعی، خانواده، آموزش، جمعیت، رفتار جمعی، قدرت و تغییرات اجتماعی می‌پردازد.

افت تقاضا در اقتصاد و ضرورت اجرای سیاست های کوتاه مدت تحریک تقاضا

با ارزیابی سیستم‌های حمایتی اجتماعی و پیشنهاد راهکار، به مقابله با طرد اجتماعی در اروپا می‌پردازد. این پروژه که با بودجه اتحادیه اروپا تامین می شود، با ابزارهای جدید برای جوانان، کارگران با درآمد ناپایدار و شهروندان سالمند/معلول، به افزایش و تقویت تاب‌آوری اجتماعی کمک می‌کند.

مهار تورم؛ گزینه‌های سیاستی، محدودیت‌ها و بده‌بستان‌ها

مهار تورم؛ گزینه‌های سیاستی، محدودیت‌ها و بده‌بستان‌ها

مرور سیاست پولی، مالی، ارزی، سمت عرضه و حمایت اجتماعی با تأکید بر هماهنگی سیاست‌ها و هزینه‌های کوتاه‌مدت هر گزینه.

سیاست اشتغال؛ از تحریک تقاضا تا مهارت و تطبیق

سیاست اشتغال؛ از تحریک تقاضا تا مهارت و تطبیق

چارچوبی برای مقایسه سیاست‌های تقاضای کار، محیط کسب‌وکار، مهارت‌آموزی، خدمات کاریابی و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر.

سیاست مسکن؛ تعادل میان حمایت از تقاضا، عرضه و بازار اجاره

سیاست مسکن؛ تعادل میان حمایت از تقاضا، عرضه و بازار اجاره

مرور گزینه‌های تأمین مالی، ساخت، اجاره و زمین و این‌که چرا سیاست مسکن باید اثر بر قیمت، عرضه و بار مالی خانوار را همزمان بسنجد.

سیاست یارانه‌ای؛ میان پوشش، هدف‌گیری، کفایت و پایداری مالی

سیاست یارانه‌ای؛ میان پوشش، هدف‌گیری، کفایت و پایداری مالی

چارچوب مقایسه یارانه فراگیر و هدفمند، نقدی و کالایی، و ملاحظات بودجه‌ای و اجرایی هر گزینه.

الگوی تورم نقطه‌ای گروه‌های اصلی هزینه؛ سه مقطع نمایشی

مقایسه بصری تورم گروه‌های اصلی هزینه در سه مقطع نمایشی برای برجسته‌سازی تفاوت فشار قیمتی در خوراک، مسکن، حمل‌ونقل و خدمات.

تورم سالانه دهک‌های هزینه‌ای؛ مقایسه سه مقطع نمایشی

نمایش اختلاف تجربه تورمی دهک‌ها در سه مقطع برای برجسته‌سازی بعد توزیعی تورم و تفاوت فشار معیشتی میان گروه‌های درآمدی.

شکاف تورمی خانوار شهری و روستایی؛ بازه نمایشی ۱۲‌ماهه

نمایش هم‌زمان تورم شهری، روستایی و فاصله میان آن‌ها برای نشان دادن شکاف تورمی در مسیر زمانی.

بیکاری و مشارکت اقتصادی؛ مقایسه بهار ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳

مقایسه چندشاخصه نرخ بیکاری، مشارکت و اشتغال برای گروه‌های منتخب در دو سال نمایشی.

سهم بخش‌های اقتصادی از اشتغال؛ نمایی از بهار ۱۴۰۳

خدمات با ۵۳.۸ درصد بزرگ‌ترین بخش اشتغال بوده، صنعت ۳۱.۰ درصد و کشاورزی ۱۵.۱ درصد از اشتغال را در اختیار داشته‌اند.

کیفیت اشتغال؛ فراتر از داشتن یا نداشتن شغل

در بهار ۱۴۰۳، ۸.۵ درصد شاغلان در وضعیت اشتغال ناقص بوده‌اند و ۳۷.۸ درصد بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کرده‌اند؛ دو نشانه متفاوت از کیفیت اشتغال.